SŁOWNIK
(Ilustrowany niebawem) słownik pojęć związanych z młynarstwem wietrznym.
Źródło:
1. Jan Święch Tajemniczy świat wiatraków, Łódź 2005
2. Renata Maj Młyny wietrzne w powiecie bialskim, Biała Podlaska 2005
3. Jerzy Adamczewski Młynarstwo Magiczne, Wrocław 2005
arfa - drewniana rama z drucianą siatką o różnej gęstości do przesiewania ziarna
armesel - kowalski przecinak używany do przecinania ogniw łańcuchów
baba - pionowy element kołowrotu nawijający linę lub łańcuch
bęben hamulcowy - walec na który nawija się lina poruszajca prasę od hamulca
biczysko - (bicycho) element hamulca wiatraka, belka łącząca stawidło (opasujące koło paleczne) z prasą
biegun - górny ruchomy kamień młyński
boso poleciał (wiatrak) - nagłe zwiększenie prędkości obrotu śmigieł wiatraka spowodowane całkowitym opróżnieniem kosza zasypowego i zejściem mlewa
bruzdy - rowki wykuwane w kamieniach młyńskich na ich powierzchni pracującej, służą do rozprowadzenia, rozcierania oraz chłodzenia ziarna i mlewa między kamieniami młyńskimi
bursztyk - górna nośna belka osi skrzydła umocowana w głowicy wału
cap - wierzchołek sztembra na którym osadzona jest mącznica; wystający element głowicy wału
cewie - (cewa, cywia) tryby w kształcie walca składającego się z pionowych wałeczków (lasek) umocowanych końcami w dwóch drewnianych krążkach ściągniętych metalowymi obręczami
cienki koniec wału - koniec wału skrzydłowego znajdujący się wewnątrz wiatraka
cylinder - odsiewacz cylindryczny do mąki
cyrkiel - przyrząd służący do wytyczania środka koła w celu osadzenia paprzycy
czapa - górna obracalna część budynku wiatraka holenderskiego
diabelska szczecina - szczecina świńska usztywniająca wrzeciona w dolnym kamieniu młyńskim
drzwi mączne - prowadzące na pierwszą kondygnację; służyły do wciągania ziarna lub wydawania mąki
duga - zerdź systemu regulacji rozstawu kamieni młyńskich
dusiec - element hamulca wiatraka, krótka pozioma belka dociskająca stawidło do koła palecznego
dyszel - drąg służący do obracania wiatraka
dziadek - kołek tkwiący w niskiej obudowie kamieni z przywiązanym sznurkiem przyciągającym żabę do sochy, reguluje równomierny zasyp ziarna w oko kamienia młyńskiego
działo - przestrzeń między otworami na palce w kole palecznym
elewator - podnośnik taśmowo-kubkowy przemieszczający mlewo z dolnej kondygnacji na górną
fajka - młotek młynarski do wykuwania cienkich bruzd w powierzchni kamieni mielących
fartuch - płócienna płachta zakrywająca front skrzyni mącznej, przybita od góry, dołem wpuszczana do środka
fazy - szerokie bruzdy na powierzchniach mielących kamieni młyńskich
francuzy - kamienie młyńskie wykonane z kawałków kwarcu
ganek - pomost wejściowy do koźlaka i paltraka
garnek duży - złożenie kamieni francuskich
garnek mały - złożenie kamieni ślązaków
garniec - blaszane naczynie używane jako miarka za przemiał zboża
głowica - część wału skrzydłowego w którym osadzone są skrzydła
holender - wiatrak wieżowy o nieruchomym budynku, którego dach obraca się wraz ze skrzydłami
jarzmo - żelazna, najczęściej kowalskiej roboty, klamra zamykana na śrubęz nakrętk spinającą bursztyki i szpice oraz łeb wału skrzydłowego
kachelek - łożysko z gniazdem na wrzeciono kamienia młyńskiego
kamień długi - kamień młyński, najczęściej francuz,o średnicy 9 i 10 ćwierci
kamień krótki - kamień młyński, najczęściej ślązak, o średnicy do 8 ćwierci
kamień odsadzony - przesunięcie kamienia z pionulub poziomupowstałego głównie na skutek obracania wiatraka
kark wału - część wału skrzydłowego obracająca się w łożysku na podwalnicy
klamka - drewniany klocek do blokady końca prasy hamulcowej poruszającej się między słupami
klapka - rodzaj krótkiej, płaskiej łopaty do rozgarniania mąki w skrzyni
knapa - poprzeczny element konstrukcji śmigła, ukośnie umocowany do krótszej części miecza
knapka - mały element umocowany na burtnicy, na który wsuwana była zapinka mocująca zapierzenie skrzydła
koło klinowe - pionowe koło z klinowym wycięciem na zewnętrznym jego obwodzie
koło paleczne - drewniane koło osadzone na wale skrzydłowym z palcami zazębiającymi się z cewiem przenoszącym ruch na kamienie młyńskie
koło pasowe - walcowate koło na którym obracały się pasy transmisyjne
koło trybowe - pionowe lub poziome koło w którym zęby umieszczone są na zewnętrznym jego obwodzie
kołowrót - urządzenie do nawijania liny lub łańcucha przymocowanego do dyszla lub obracającego wiatrak
korczyna - korytko ustawione pod koszem zasypowym, którym ziarno zsuwa się w oko kamienia młyńskiego
kosior - rodzaj szczotki do mieszania mąki w skrzyni
kosz - czworoboczna skrzynka umieszczona nad złożeniem kamieni, służąca do wsypywania ziarna
kotwa - drewniany klin używany do podważania głównego kamienia
koza - urządzenie składające się ze sztogi, trycy i liny służące do wciągania wału skrzydłowego na drugą kondygnację
koziełek - podpora ze skrzyżowanych żerdzi ustawiana pod koniec dyszla
kozły - zastrzały usztywniające podstawę wiatraka koźlaka
koźlak - wiatrak słupowy stojący na nieruchomej podstawie na której obraca się budynek wiatraka
kraczki - ramiona paprzycy
kręgi - dolny i górny krążek cewi
laski - pionowe elementy cewia osadzone w kręgach
leżak - dolny, nieruchomy kamień młyński
ławina - podstawa kołowrotu zwężająca się ku przodowi
łeb wału - część wału wystająca poza wiatrak
łubie - okrągła drewniana skrzynia nakładana na kamienie młyńskie
mazadło - kij owinięty szmatą do smarowania smołą bursztyków przy wale
mączna skrzynia z cylindrem - drewniana skrzynia na pierwszej kondygnacji
mączne drzwi - drzwi przez które wciągano do wiatraka i wydawano worki z mąką
mącznica - pozioma gruba belka osadzona na sztembrze podtrzymująca konstrukcję wiatraka
miarka - nazwa opłaty jaką dawał gospodarz za przemiał zboża
miecz - poziomy element konstrukcji śmigła przechodzący przez szpicę
międzykole - drugi wokół oka pierścień kamieni we francuzach
młynisko - teren na którym sytuowano wiatrak, o granicach wyznaczonych zasięgiem dyszla oraz skrzydeł będących w ruchu
mostek - pomost obwiedziony balustradą, z którego wchodziło się do wnętrza wiatraka
naczółki koła - licowa warstwa koła palecznego z osadzonymi palcami
na dole - pierwsza kondygnacja
na górze - druga kondygnacja
napirzyć śmigi - włożyć lub wyjąć ze skrzydeł elementy zapierzenia w zależności od warunków wietrznych
naprożnice - nośne belki ściany wietrznej i tylnej, leżące na pojazdach
narożnik - narożny słup konstrukcji ścian
obartelek - kawałek drewna w kształcie łódki mocujący przodek, węższy element zapierzenia skrzydeł
obmielenie kamienia - zużycie powierzchni mielącej
okiennica - wyjście na wał
okno - otwór nad drzwaimi mącznymi na drugą kondygnację w wiatraku koźlaku
oko - otwór w kamieniu umieszczony centralnie, zasypywano przezeń zboże lub mlewo
oskard - młotek o dwóch płaskich końcach, służący do wykuwania szerokich bruzd w powierzchni mielącej kamienia
otwór do strojenia kamieni - okrągły otwór w górnej powierzchni łubi, przez które młynarz badał ręką ułożenie kamienia
pachołki - kołki wyznaczające młynisko, osadzano na nich kołowrót służący do obracania młyna